Đoàn Chèo Quảng Ninh – Văn hóa dân gian vượt thời gian

Đôi nét về nghệ thuật chèo – Di sản văn hóa phi vật thể quý báu

Nghệ thuật chèo là loại hình sân khấu kịch hát dân gian độc bản của người Việt, phát triển mạnh mẽ tại vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đây không thuần túy là một hình thức giải trí bình dân mà còn là nơi gửi gắm tâm tư, tình cảm, phong tục tập quán và triết lý nhân sinh quan sâu sắc của tầng lớp lao động qua nhiều niên đại lịch sử.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, nghệ thuật hát chèo sở hữu những đặc trưng cốt lõi vô cùng khác biệt:

• Tính nguyên hợp tổng hòa: Là sự kết hợp nhuần nhuyễn, điệu nghệ giữa văn học, âm nhạc, vũ đạo, hội họa và kỹ thuật diễn xuất hình thể của diễn viên.
• Sân khấu của hiện thực “tam nông”: Chèo phản ánh chân thực và sinh động đời sống gắn liền với ba yếu tố cốt lõi: nông nghiệp, nông dân và nông thôn Việt Nam.
• Trình thức hóa và mô hình hóa: Hệ thống nhân vật trong chèo được đóng khung theo các mô hình ước lệ kinh điển như: Đào (chính, lệch), Kép, Lão, Mụ và đặc biệt là vai Hề Chèo – linh hồn tạo tiếng cười châm biếm sâu cay.
• Sự đồng cảm và tương tác cao: Sân khấu chèo xóa nhòa khoảng cách giữa thực và hư. Người xem không chỉ thụ động thưởng thức mà còn tham gia “đồng sáng tạo” thông qua tiếng trống chèo khen chê, khơi gợi cảm hứng thăng hoa cho người nghệ sĩ.
• Sự kết hợp hài hòa giữa Bi và Hài: Trong cái bi có cái hài, trong tiếng cười có giọt nước mắt xót xa cho thân phận con người, tạo nên chiều sâu tâm lý đỉnh cao.

Đoàn chèo Quảng Ninh – Cánh chim đầu đàn của chiềng chèo xứ Đông

Tại Quảng Ninh, phong trào hát chèo phát triển mạnh mẽ và có chiều sâu tại các địa phương phía Tây của tỉnh – nơi có sự giao thoa địa lý và văn hóa mật thiết với vùng châu thổ sông Hồng như Đông Triều, Quảng Yên và Hạ Long. Trong đó, vùng đất địa linh nhân kiệt Đông Triều được ví như cái nôi tinh thần của chèo đất mỏ với những phường chèo hoạt động bài bản từ đầu thế kỷ XX.

Đoàn Chèo Quảng Ninh (tồn tại độc lập từ năm 1963 đến 2018) là tên gọi của một đơn vị nghệ thuật chèo chuyên nghiệp vang bóng một thời. Với gốc gác thuộc chiềng chèo xứ Đông, đoàn đã kiến tạo nên một bản sắc rất riêng: vừa giữ được sự mềm mại, mượt mà của chèo cổ, vừa mang sự mạnh mẽ, phóng khoáng của con người vùng biển mỏ. Đến năm 2018, thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, đoàn chính thức sáp nhập và trở thành một phần cốt lõi của Đoàn Nghệ thuật Quảng Ninh.

Hành trình hơn nửa thế kỷ hình thành và tỏa sáng

Năm 1963, Đoàn Chèo Quảng Ninh chính thức ra đời với tiền thân là Đoàn Chèo khu Hồng Quảng, được tách ra từ tổ chèo của Đoàn Văn công tỉnh. Ngay sau khi thành lập, vượt qua muôn vàn khó khăn của thời kỳ chiến tranh phá hoại, các thế hệ nghệ sĩ đã dốc lòng tập luyện và công diễn thành công những vở chèo cổ mẫu mực kinh điển như Quan Âm Thị Kính, Trương Viên.

Bước sang thập niên 70 – 80, đoàn bước vào giai đoạn hoàng kim rực rỡ với loạt vở diễn tự biên tạo tiếng vang lớn toàn quốc như Nàng Sita, Nỗi đau lòng mẹ, Ngôi sao Hạ Long. Không chỉ phục vụ đồng bào vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo hay các sự kiện chính trị lớn, đoàn còn tiên phong ký kết biểu diễn phục vụ khách du lịch quốc tế tại hệ thống khách sạn 5 sao lớn (Hạ Long Plaza, Saigon Halong, Halong Dream) và các du thuyền quốc tế cao cấp, mang lại nguồn doanh thu vượt bậc.

Hệ thống thành tích bảng vàng rực rỡ qua các kỳ liên hoan toàn quốc

Minh chứng rõ nét nhất cho thực lực và tài năng của đội ngũ đạo diễn, nghệ sĩ Đoàn Chèo Quảng Ninh chính là những giải thưởng danh giá tại các hội diễn chuyên nghiệp toàn quốc: