Đền cửa Ông – điểm đến linh thiêng nơi đất mỏ

Đền Cửa Ông ở đâu?

Đền Cửa Ông nằm tại khu 9A, phường Cửa Ông, tỉnh Quảng Ninh, trên một khu đồi nhìn ra vùng biển Cửa Suốt và vịnh Bái Tử Long. Trong nhiều tài liệu và bài viết được công bố trước năm 2025, địa điểm này thường được ghi là phường Cửa Ông, thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Sau khi tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cách ghi địa chỉ hành chính hiện hành là phường Cửa Ông, tỉnh Quảng Ninh.

Đền còn được biết đến với các tên gọi như Đền Cửa Suốt, Đông Hải Linh Từ hoặc đền Đức Ông. Tên Cửa Suốt gắn với vùng cửa biển nơi Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng từng trấn giữ, bảo vệ khu vực biên giới và biển đảo Đông Bắc.

Từ trung tâm Hạ Long đến Đền Cửa Ông, quãng đường thường khoảng 35–45km tùy điểm xuất phát. Du khách có thể di chuyển theo Quốc lộ 18 qua khu vực Cẩm Phả rồi tiếp tục đi về phường Cửa Ông. Thời gian đi ô tô thường khoảng một giờ trong điều kiện giao thông thuận lợi.

Lịch sử hình thành Đền Cửa Ông

Đền Cửa Ông gắn với tín ngưỡng thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Trần Quốc Tảng sinh năm 1252, mất năm 1313, là tướng lĩnh thời Trần có nhiều đóng góp trong công cuộc bảo vệ vùng biên giới và biển đảo Đông Bắc.

Cần phân biệt niên đại của nhân vật lịch sử Trần Quốc Tảng với niên đại hình thành công trình đền. Một số nội dung trước đây thường viết Đền Cửa Ông đã tồn tại hơn 700 năm, nhưng hồ sơ của Cục Di sản văn hóa cho biết ngôi đền được khởi dựng và tồn tại hơn 100 năm. Các tài liệu giới thiệu của tỉnh Quảng Ninh cũng xác định đền được xây dựng từ khoảng đầu thế kỷ XIX.

Ban đầu, nơi thờ tự chỉ là một thảo am nhỏ được làm từ tranh, tre, nứa và lá. Trong giai đoạn 1907–1916, đền được trùng tu. Đến năm 1916, khu di tích xây dựng thêm đền Thượng, đền Trung, đền Hạ và chùa. Năm 1946, đền Hạ và đền Thượng tiếp tục được tu bổ, tôn tạo.

Qua các giai đoạn chiến tranh và biến động lịch sử, quần thể di tích chịu nhiều tác động nhưng vẫn bảo lưu được một số thành phần kiến trúc cổ, các pho tượng, bia đá, hoành phi, câu đối, đồ thờ và tư liệu có giá trị. Nhiều hiện vật tại đền góp phần giúp các thế hệ sau tìm hiểu về lịch sử nhà Trần và đời sống tín ngưỡng của cư dân vùng biển Đông Bắc.

Năm 2014, quy hoạch tổng thể khu di tích Đền Cửa Ông được phê duyệt với diện tích 18,125ha. Đền Trung được xây dựng từ năm 2016 và hoàn thành vào năm 2017, góp phần kết nối không gian hành lễ từ đền Hạ lên đền Thượng.

Ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2082/QĐ-TTg xếp hạng Di tích lịch sử Đền Cửa Ông là Di tích quốc gia đặc biệt. Lễ hội Đền Cửa Ông trước đó cũng đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016.

Ngày 4/12/2025, Quyết định số 2655/QĐ-TTg phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Cửa Ông. Phạm vi nghiên cứu quy hoạch mới có tổng diện tích 52,52ha, gồm:

• Điểm di tích Đền Cửa Ông: Khoảng 19,56ha.
• Điểm di tích Đền Cặp Tiên: Khoảng 32,96ha.
• Thời kỳ quy hoạch: Đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Phạm vi nghiên cứu quy hoạch không đồng nghĩa toàn bộ diện tích đều là khu vực xây dựng đền. Đây là không gian được xem xét tổng thể nhằm bảo tồn yếu tố gốc, cảnh quan, hoạt động tín ngưỡng, lễ hội, hạ tầng phục vụ khách tham quan và mối liên hệ giữa Đền Cửa Ông với Đền Cặp Tiên.

Đền Cửa Ông thờ ai?

Thần chủ chính tại Đền Cửa Ông là Quốc Khảo Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng. Ông là con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, từng tham gia bảo vệ đất nước thời Trần và được giao trọng trách trấn giữ vùng Đông Bắc.

Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, Trần Quốc Tảng còn được gọi là Đức Ông Đệ Tam Cửa Suốt, Đức Đệ Tam Phó Súy Đông Hải Đại Vương hoặc Đức Thánh Ông Cửa Suốt. Hình tượng của ông gắn với tinh thần bảo vệ biên cương, cửa biển và cuộc sống bình yên của người dân địa phương.

Ngoài Trần Quốc Tảng, quần thể đền còn phối thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, gia thất của Ngài, các tướng lĩnh thời Trần cùng nhiều vị nhân thần, Sơn thần, Thủy thần, Thánh Mẫu và các nhân vật trong tín ngưỡng truyền thống.

Đây là một điểm đặc biệt của Đền Cửa Ông. Không gian thờ tự không chỉ tưởng niệm một nhân vật lịch sử riêng lẻ mà còn tái hiện tương đối đầy đủ hệ thống gia thất, tướng lĩnh và những người có công trong công cuộc bảo vệ Đại Việt thời Trần.

“Khi đến Đền Cửa Ông, du khách không nên chỉ nhìn nơi đây như một điểm cầu tài, cầu lộc. Giá trị lớn nhất của di tích nằm ở câu chuyện bảo vệ vùng biển Đông Bắc, đạo lý nhớ ơn tiền nhân và hệ thống di sản được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.”

CEO Lê Cảnh – Hạ Long Media

Kiến trúc và các khu thờ tự tại Đền Cửa Ông

Quần thể Đền Cửa Ông được xây dựng trên địa hình cao dần theo sườn đồi. Từ khu vực phía dưới đi lên, du khách lần lượt tiếp cận đền Hạ, đền Trung và đền Thượng. Cách tổ chức này tạo nên hành trình tham quan theo từng lớp không gian, đồng thời mở rộng tầm nhìn về phía vịnh Bái Tử Long khi lên cao.

Kiến trúc đền sử dụng nhiều vật liệu truyền thống như đá, gạch, ngói đất nung và gỗ. Các mảng trang trí thường xuất hiện hình tượng long, ly, quy, phượng, hoa lá và mây nước, thể hiện quan niệm thẩm mỹ cùng tín ngưỡng của người Việt.

Khu vực đền Hạ

Khu vực đền Hạ gồm đền Mẫu và đền Trung Thiên Long Mẫu. Không gian này gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu, Ngọc Hoàng Thượng Đế, Nam Tào, Bắc Đẩu, các vị chầu bà, quan hoàng và những nhân vật thuộc hệ thống tín ngưỡng dân gian.

Đền Hạ thường là điểm đầu tiên trong hành trình tham quan và hành lễ. Du khách có thể đi theo trình tự từ khu vực thấp lên cao để thuận tiện di chuyển và không bỏ sót các công trình quan trọng.

Khu vực đền Trung

Đền Trung thờ Khâm Sai Đông Đạo Tiết Chế Hoàng Cần, nhân vật được ghi nhận có công chống giặc ngoại xâm và bảo vệ cuộc sống của cư dân vùng biển. Tại đây còn phối thờ Sơn thần và Thủy thần, phản ánh mối liên hệ giữa đời sống tín ngưỡng với địa hình núi, biển của Cửa Suốt.

Công trình đền Trung hiện nay được xây dựng từ năm 2016 và hoàn thành năm 2017, vừa đảm nhiệm chức năng thờ tự, vừa kết nối không gian giữa đền Hạ và đền Thượng.

Khu vực đền Thượng

Đền Thượng là khu vực trung tâm của quần thể, gồm đền chính thờ Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, đền Quan Chánh, đền Quan Châu, chùa và lăng mộ tượng trưng của Trần Quốc Tảng.

Đền chính được tổ chức theo kiểu chữ Công, gồm tiền đường, ống muống và hậu cung. Bên trong là hệ thống tượng thờ, đồ thờ tự, hoành phi và câu đối, tạo nên không gian trang nghiêm. Theo hồ sơ tư liệu di tích, lăng mộ Trần Quốc Tảng tại đây mang ý nghĩa tượng trưng, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với vị tướng được thờ làm thần chủ.

Đền Cặp Tiên

Đền Cặp Tiên cùng thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Đền Cửa Ông – Cặp Tiên nhưng nằm tại một điểm khác, ở khu vực đảo Cặp Tiên thuộc đặc khu Vân Đồn. Đền thờ một vị tiểu thư được dân gian gọi là Cô bé Cửa Suốt, tương truyền là con gái của Trần Quốc Tảng, cùng Quan Chánh và các vị nhân thần.

Du khách có thể kết hợp Đền Cửa Ông với Đền Cặp Tiên trong hành trình du lịch tâm linh Quảng Ninh. Tuy nhiên, hai điểm không nằm trong cùng một khuôn viên nên cần chủ động phương tiện và thời gian di chuyển.

Hệ thống tượng thờ và giá trị nghệ thuật

Một trong những giá trị nổi bật của Đền Cửa Ông là hệ thống tượng thờ có niên đại lâu đời. Di tích lưu giữ 34 pho tượng lớn nhỏ, trong đó nhiều pho được tạo tác công phu, thể hiện nhân vật trong tư thế ngồi trên ngai, trong khám hoặc long đình.

Hệ thống tượng giúp tái hiện nhiều nhân vật lịch sử thời Trần như Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, Trần Khánh Dư, Phạm Ngũ Lão, Yết Kiêu, Dã Tượng, Đỗ Khắc Chung và các nhân vật khác.

Ngoài ý nghĩa thờ tự, các pho tượng còn có giá trị trong nghiên cứu mỹ thuật, kỹ thuật điêu khắc và cách thể hiện nhân vật lịch sử trong không gian tín ngưỡng truyền thống. Một số thành phần kiến trúc cùng tượng cổ tại đền có niên đại từ thế kỷ XIX.

Ở vị trí cao trong khu di tích là tượng đài Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng cao khoảng 10m, nặng khoảng 40 tấn. Từ khu vực tượng đài, du khách có thể quan sát không gian đền và vùng biển Cửa Suốt phía trước.

Địa thế tựa sơn hướng hải của Đền Cửa Ông

Đền Cửa Ông thường được nhắc đến với địa thế tựa sơn hướng hải, nghĩa là tựa vào núi và hướng ra biển. Phía sau đền là dãy đồi thuộc khu vực Cửa Ông, phía trước mở rộng về phía vịnh Bái Tử Long.

Theo quan niệm phong thủy dân gian, khu vực đền có thế đất tương ứng với Thanh Long, Bạch Hổ, Minh Đường và Huyền Vũ. Ngoài ý nghĩa phong thủy, giá trị dễ cảm nhận nhất đối với du khách là sự kết hợp hài hòa giữa địa hình đồi, cây xanh, không gian biển và hệ thống kiến trúc phân bố theo độ cao.

Vào những ngày thời tiết quang đãng, từ khu vực đền Thượng và tượng đài Trần Quốc Tảng, du khách có thể ngắm vùng biển rộng, khu dân cư ven bờ và cảnh quan đặc trưng của vùng Đông Bắc Quảng Ninh.

Đường đi trong khuôn viên có nhiều bậc cao thấp. Người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người gặp khó khăn trong vận động nên đi chậm, sử dụng giày có độ bám tốt và lựa chọn điểm nghỉ phù hợp trong quá trình di chuyển.

Thời điểm thích hợp để tham quan Đền Cửa Ông

Du khách có thể tham quan, dâng hương tại Đền Cửa Ông vào nhiều thời điểm trong năm. Mỗi mùa mang đến một trải nghiệm khác nhau, nhưng khoảng thời gian đầu xuân vẫn là mùa đông khách nhất.

Trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, Đền Cửa Ông đón khoảng 80.000 lượt khách. Một số ngày cao điểm có lượng khách lên tới trên 10.000 người. Những con số này cho thấy sức hút của di tích, đồng thời nhắc du khách cần chủ động thời gian, phương tiện và bảo quản tài sản cá nhân khi đến vào mùa lễ hội.

Mùa hè tại Quảng Ninh có thể nắng nóng và độ ẩm cao. Nếu tham quan trong giai đoạn này, nên đi vào buổi sáng, mang theo nước uống, mũ che nắng và lựa chọn trang phục thông thoáng nhưng vẫn lịch sự, phù hợp với không gian thờ tự.

Giờ đón khách có thể được điều chỉnh vào dịp lễ hội, Tết Nguyên đán, đêm giao thừa hoặc khi khu di tích tổ chức sự kiện. Bài gốc từng ghi khung giờ 7h00–17h00, nhưng hiện chưa tìm thấy thông báo chính thức xác nhận đây là giờ mở cửa cố định cho tất cả các ngày trong năm. Du khách đi từ xa nên liên hệ cơ quan quản lý địa phương trước hành trình.

Lễ hội Đền Cửa Ông diễn ra khi nào?

Lễ hội Đền Cửa Ông được tổ chức hằng năm để tưởng nhớ công đức, cuộc đời và sự nghiệp của Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng cùng các tướng lĩnh nhà Trần có công bảo vệ vùng Đông Bắc.

Các ngày lễ hội truyền thống thường được tổ chức vào:

• Ngày mùng 3 và mùng 4 tháng 2 âm lịch.
• Ngày mùng 3 và mùng 4 tháng 8 âm lịch.

Lịch tổ chức chi tiết, thời gian khai hội và quy mô nghi lễ có thể thay đổi theo từng năm. Chẳng hạn, Lễ hội Đền Cửa Ông năm 2026 diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22/3/2026, tương ứng từ mùng 1 đến mùng 4 tháng 2 năm Bính Ngọ.

Phần lễ thường có các nội dung như lễ trình xin mở hội, lễ dâng hương, lễ rước Đức Ông và các nhân thần vi hành, tế lễ truyền thống, lễ hoàn cung và lễ giã hội. Nghi thức rước tái hiện hình ảnh Đức Ông đi tuần, bảo vệ cuộc sống của cư dân và vùng biển Cửa Suốt.

Phần hội có thể tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và trò chơi dân gian:

• Trống hội và chương trình nghệ thuật tái hiện hào khí thời Trần.
• Kéo co, đẩy gậy và đua thuyền.
• Cờ người, cờ bỏi và tổ tôm điếm.
• Thi bày mâm quả, têm trầu cánh phượng và nấu cơm.
• Bịt mắt đánh trống, bịt mắt đập bóng và các trò chơi cộng đồng.
• Hát quan họ và chương trình văn nghệ phục vụ người dân, du khách.

Lễ hội không chỉ là một sự kiện hành lễ mà còn là dịp cộng đồng tưởng nhớ tiền nhân, duy trì phong tục truyền thống và giới thiệu văn hóa vùng Đông Bắc tới du khách.

Đi Đền Cửa Ông cầu gì?

Người dân và du khách thường đến Đền Cửa Ông để tưởng nhớ công đức của Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, cầu bình an, sức khỏe, gia đạo thuận hòa và công việc hanh thông.

Việc đi lễ nên xuất phát từ sự thành tâm và thái độ tôn trọng di tích. Lễ vật không cần quá lớn hoặc cầu kỳ. Du khách có thể chuẩn bị hương, hoa tươi, trái cây, bánh kẹo hoặc lễ chay tùy điều kiện cá nhân và tập quán gia đình.

Nếu chưa hiểu rõ hệ thống ban thờ, du khách nên đọc bảng chỉ dẫn tại khu di tích hoặc hỏi người phụ trách. Không nên nghe theo lời mời chào mang tính ép buộc, mua lễ với giá không rõ ràng hoặc sử dụng dịch vụ không được niêm yết.

Kinh nghiệm đi lễ Đền Cửa Ông văn minh và an toàn

1. Lựa chọn trang phục lịch sự: Ưu tiên quần áo kín đáo, gọn gàng, thuận tiện cho việc đi bộ và lên xuống bậc thang.
2. Đi theo trình tự tham quan: Có thể bắt đầu từ đền Hạ, tiếp tục lên đền Trung, đền Thượng và khu tượng đài Trần Quốc Tảng.
3. Giữ trật tự: Hạn chế nói lớn, bật nhạc hoặc livestream gây ảnh hưởng tại khu vực hành lễ.
4. Không đốt quá nhiều vàng mã: Tuân thủ quy định phòng cháy, chữa cháy và hướng dẫn của Ban Quản lý di tích.
5. Bảo vệ hiện vật: Không sờ, tựa, ngồi hoặc đặt đồ lên tượng, bia đá, lan can và các hạng mục cổ.
6. Giữ vệ sinh chung: Không xả rác, hái hoa, bẻ cành hoặc để lễ vật tại khu vực không được phép.
7. Giữ tài sản cá nhân: Vào mùa cao điểm nên bảo quản điện thoại, ví tiền, giấy tờ và tránh mang theo quá nhiều đồ có giá trị.
8. Kiểm tra dịch vụ trước khi thanh toán: Hỏi rõ giá gửi xe, đồ lễ, ăn uống và các dịch vụ khác; ưu tiên điểm có niêm yết công khai.

Bài gốc từng nêu mức phí gửi xe máy 10.000 đồng, ô tô 30.000 đồng và giá mâm lễ từ 50.000–150.000 đồng. Tuy nhiên, hiện chưa tìm thấy bảng giá chính thức xác nhận các mức này được áp dụng cố định. Chi phí thực tế có thể thay đổi theo loại phương tiện, khu vực đỗ xe, thời điểm lễ hội và đơn vị cung cấp dịch vụ.

Du khách nên kiểm tra bảng niêm yết tại điểm gửi xe, yêu cầu thông báo giá trước khi sử dụng dịch vụ và không chuyển tiền đặt lễ qua những tài khoản không rõ danh tính.

Gợi ý lịch trình tham quan Đền Cửa Ông

Lịch trình tham quan trong một buổi

• Di chuyển đến khu di tích vào buổi sáng.
• Tham quan và dâng hương tại khu vực đền Hạ.
• Tiếp tục lên đền Trung và tìm hiểu không gian thờ Hoàng Cần, Sơn thần, Thủy thần.
• Tham quan đền Thượng, đền Quan Chánh, đền Quan Châu, chùa và lăng tượng trưng của Trần Quốc Tảng.
• Lên khu vực tượng đài Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng.
• Nghỉ ngơi, ngắm cảnh vịnh Bái Tử Long và kết thúc hành trình.

Lịch trình kết hợp trong ngày

Nếu chủ động phương tiện, du khách có thể kết hợp Đền Cửa Ông với Đền Cặp Tiên hoặc các điểm tham quan thuộc khu vực Vân Đồn. Khi xây dựng lịch trình, cần tính thêm thời gian di chuyển vì Đền Cặp Tiên không nằm trong cùng khuôn viên Đền Cửa Ông.

Du khách xuất phát từ Hạ Long nên đi sớm để tránh giao thông đông vào ngày cuối tuần và mùa lễ hội. Trường hợp đi cùng người cao tuổi, nên giảm số điểm tham quan, ưu tiên nghỉ giữa hành trình và tránh di chuyển vào thời điểm nắng nóng.

Xem thêm các điểm văn hóa tâm linh tại Quảng Ninh:

• Miếu Tiên Công – di tích gắn với lịch sử khai phá vùng Hà Nam, Quảng Ninh.
• Đình Phong Cốc – công trình văn hóa lâu đời tại Quảng Yên.